We willen deze immuunboost direct na de chemotherapie toe kunnen dienen
REACtiVe-3: dendritische celtherapie bij uitgezaaide alvleesklierkanker
Het onderzoek naar dendritische celtherapie tegen alvleesklierkanker ging tien jaar geleden van start – en met succes. Na de REACtiVe-1- en REACtiVe-2-studies volgt nu de REACtiVe-3-studie. Oncoloog Judith de Vos-Geelen en promovendus Aniek van Diepen gaan er in een samenwerking van Maastricht UMC+ en Erasmus MC mee aan de slag.
Bij de REACtiVe-onderzoeken spelen de witte bloedcellen van patiënten een belangrijke rol. De eerste stap bij dendritische celtherapie is dan ook het afnemen van bloed. Bepaalde cellen uit dat bloed worden ‘opgeleid’ tot dendritische cellen die het immuunsysteem kunnen ondersteunen. Ze worden buiten het lichaam van de patiënt geactiveerd met behulp van specifieke eiwitten die ook op kankercellen aanwezig zijn, zodat ze die kunnen herkennen. Daarna worden de dendritische cellen door middel van een injectie – vergelijkbaar met een vaccinatie – aan de patiënt gegeven. Eenmaal terug in de bloedbaan stimuleren ze de killer-T-cellen bij het opruimen van tumorcellen. In de REACtiVe-1-studie werden patiënten zonder uitzaaiingen na het verwijderen van hun alvleesklierkankertumor gevaccineerd met dendritische cellen. Bij een aanzienlijk deel van deze kleine groep patiënten bleek dat het immuunsysteem inderdaad te activeren. Twee derde van de deelnemers was twee jaar later nog ziektevrij – een zeer veelbelovend resultaat. De REACtiVe-2-studie combineerde dendritische celtherapie met extra immuunstimulatie bij patiënten met uitgezaaide alvleesklierkanker. Met dit onderzoek werd bewezen dat de therapie veilig is. Ook was een verhoging van door de therapie geactiveerde T-cellen te zien. De REACtiVe-3-studie borduurt voort op die resultaten.
Tumor zo min mogelijk kans geven
Judith de Vos-Geelen werkt al meer dan vijftien jaar als oncoloog in Maastricht UMC+, waar ze patiënten met uitgezaaide alvleesklierkanker graag meer behandelmogelijkheden biedt: ‘REACtiVe-2 liep ten einde, met mooie resultaten, en dat zorgde voor de gelegenheid om een vervolgstudie op te zetten. ’REACtiVe-3 onderscheidt zich van REACtiVe-2 in het moment waarop met de dendritische celtherapie wordt gestart. ‘We ontwikkelen de dendritische cellen terwijl de patiënten chemotherapie krijgen, zodat deze extra immuunboost daarna direct kan worden toegediend.’ Het duurt ongeveer zes weken om dendritische cellen te maken. Promovendus Aniek van Diepen houdt zich bezig met de uitvoering van het onderzoek: ‘We willen de tumor niet de kans geven om verder te groeien. Daarom starten we zo snel mogelijk na de chemotherapie en combineren we de dendritische celtherapie met milde chemotherapie.’
REACtiVe-3 is een Fase I/II-studie, wat betekent dat zowel de veiligheid als het eerste effect van de therapie onder de loep wordt genomen. Deelnemers aan deze studie zijn patiënten met uitgezaaide alvleesklierkanker bij wie het immuunsysteem nog te activeren is – mensen bij wie de tumor niet groeit na de chemotherapie. De kandidaten komen uit vier centra van de Dutch Pancreatic Cancer Group (DPCG) verspreid over Nederland: Amsterdam UMC, Erasmus MC,
Maastricht UMC+ en St. Antonius Ziekenhuis Nieuwegein. Oncoloog Judith de Vos-Geelen: ‘Alvleesklierkanker is een van de moeilijkst te behandelen ziektes. Genezing is bij meer dan 60% van de patiënten direct bij diagnose niet meer mogelijk. Helaas zijn er op dit moment maar heel weinig opties voor deze mensen en daar willen we graag verandering in brengen.’ Met dit onderzoek wordt ingezet op levensverlenging. Judith: ‘Met name bij uitgezaaide alvleesklierkanker, waarbij de prognose vaak slecht is, is dat zeer waardevol. Als mensen een heel aantal maanden extra tijd hebben en die in goede kwaliteit van leven door kunnen brengen met hun naasten, is dat van grote toegevoegde waarde.’
Kunst voor onderzoek
Dendritische celtherapie is een van de eerste onderzoekslijnen die door Support Casper werden gesteund. Daar was en is veel geld voor nodig. Oncoloog Judith de Vos-Geelen is blij met de financiële steun die ze voor deze studie van zowel de Stichting als Deltaplan Alvleesklierkanker en De Scheuten Foundation krijgt: ‘Samen is het woord dat het eerste bij me opkomt als ik aan de mensen denk die zich voor het onderzoek naar het vinden van een effectieve behandeling van alvleesklierkanker inzetten. Het is een tak van sport waar je vol voor moet gaan; het vechten tegen zo’n ontzettend lastig te behandelen ziekte vergt veel. Nieuwe onderzoeken geven hoop op een betere toekomst – en het is die hoop die ons elke dag weer nieuwe energie geeft.’
Judith de Vos-Geelen draagt ook zelf haar steentje bij om geld voor het onderzoek binnen te halen. Met dank aan haar connecties gaat 50% van de opbrengst van de veiling op de EuropArtFair in Maastricht naar Support Casper. Judith: ‘Er gebeurt ontzettend veel voor patiënten met alvleesklierkanker en Support Casper is daarin een grote drijvende kracht. Ik vind het geweldig om te zien dat mensen kunstwerken kopen voor dit belangrijke goede doel, maar ook de nalatenschappen die de Stichting ontvangt ten behoeve van het onderzoek vind ik heel bijzonder. Zo lief en mooi om te zien dat mensen willen doneren. Wat ik eerder al zei: we doen het echt samen.’